Biogramy Bohaterów VI edycji

Witold Pilecki

Witold Pilecki, (1901-1948), człowiek legenda. Do jego najbardziej spektakularnych wyczynów należy dobrowolne(!) oddanie się w ręce hitlerowców i pobyt w Auschwitz, stworzenie tam ruchu oporu, a następnie ucieczka i przekazanie światu obrazu tych niewyobrażalnych zbrodni. Od dzieciństwa odznaczał się wyjątkowym patriotyzmem. Był harcerzem i żołnierzem, w czasie wojny polsko-bolszewickiej walczył miedzy innymi w Bitwie Warszawskiej i w Bitwie w Puszczy Rudnickiej. Po wojnie był studentem na Wydziale Rolnym w Poznaniu, a także słuchaczem na Wydziale Sztuk Pięknych na Uniwersytecie im. Stefana Batorego. W czasie pokoju osiedlił się wraz z żoną w Sukurczach, gdzie wspólnie wychowywali dzieci. Malował obrazy, komponował, pisał wiersze i jeździł konno. W czasie II Wojny Światowej został ponownie zmobilizowany, walczył w kampanii wrześniowej jako dowódca plutonu w szwadronie kawalerii dywizyjnej 19 Dywizji Piechoty Armii Prusy, a następnie w 41 Dywizji Piechoty na przedmościu rumuńskim. Pod jego dowództwem, w trakcie prowadzonych walk, ułani zniszczyli 7 niemieckich czołgów oraz 2 samoloty. Pilecki rozwiązał swój pluton 17 października 1939 i przeszedł do konspiracji. 9 listopada 1939 został jednym z organizatorów Tajnej Armii Polskiej, walczył w Powstaniu Warszawskim. Po wojnie mieszkał w Warszawie, został aresztowany 8 maja 1947 i osadzony w warszawskim więzieniu mokotowskim, gdzie wielokrotnie był przesłuchiwany i torturowany, swojej żonie wyznał, że „Oświęcim to była igraszka” w porównaniu do metod stosowanych przez komunistów. 15 marca 1948 rotmistrz został skazany na karę śmierci, wyrok wykonano 25 maja poprzez strzał w tył głowy. Witold Pilecki został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1995), Orderem Orła Białego (2006), a także awansowany na pułkownika (2013).

Zbigniew Przybyszewski

ZBIGNIEW PRZYBYSZEWSKI, urodził się 22 września 1907, wychował się na Kujawach, w okolicy Kruszwicy. Polski żeglarz.
W 1930 ukończył Szkołę Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu. Zdobył bogate wykształcenie, był również absolwentem różnorakich kursów przygotowawczych np.: kiedy w 1934 uczestniczył w praktyce artyleryjskiej we Francji.
W ramach służby wojskowej był m.in. zastępcą dowódcy na torpedowcach ORP „Krakowiak” oraz ORP „Mazur”, I oficerem artylerii na niszczycielach ORP „Burza” i „Błyskawica”.
W marcu 1938 roku awansował na stopień kapitana Marynarki Wojennej, a w październiku tego samego roku został dowódcą baterii cyplowej. Lubiany i szanowany przez kolegów oraz podległych żołnierzy, ceniony przez przełożonych, odważny i opanowany, służący pomocą innym – tak wspominają Przybyszewskiego wszyscy, którzy się z nim zetknęli. W trakcie kampanii wrześniowej w 1939 prowadził skuteczny ogień przeciwko pancernikom niemieckim. Tego samego dnia odniósł obrażenia w wyniku ostrzału i udał się do szpitala. Szybko jednak wrócił do linii i przejął dowodzenie jednostką, która do końca zachowała zdolność operacyjną.
Po kapitulacji Helu dostał się do niewoli i przez resztę wojny znajdował się w niemieckich obozach jenieckich. W Woldenbergu dwukrotnie bez powodzenia próbował ucieczki, biorąc udział w podkopie pod ogrodzeniem, oraz chowając się w ciężarówce.
Kiedy w 1945 nastąpiło wyzwolenie zdecydował się powrócić do domu i do ukochanej Marynarki Wojennej. Mimo, że awansował na stopień komandora porucznika, czuł się w wojsku coraz gorzej. Nie mógł pogodzić się z rusyfikacją. Aresztowany we wrześniu 1950 roku został oskarżony o zdradę, dywersję i udział w spisku. Brutalne przesłuchania, czasem dzień po dniu po 18 godzin trwały ponad dwa lata. Przybyszewski jako jedyny w tym procesie nie poprosił o ułaskawienie. Zrobiła to natomiast jego żona, wysyłając własne pismo oraz list od córki. Na próżno…
16 grudnia 1952 roku w więzieniu na Mokotowie strzałem w tył głowy zabito Zbigniewa Przybyszewskiego.
16 grudnia 2017 odbył się uroczysty, państwowy pogrzeb na Cmentarzu Marynarki Wojennej w Gdyni-Oksywiu w Kwaterze Pamięci.

Dionizy Sosnowski

Dionizy Sosnowski Pochodził z Goniądza, szkołę średnią ukończył w Białymstoku. W 1948 r. przyjechał do Warszawy i podjął studia na Akademii Medycznej, jednak wkrótce z powodu zarzutów politycznych musiał je przerwać i zaczął pracę jako wychowawca w ośrodku szkoleniowo-wychowawczym dla młodzieży.
Wiosną 1951 r. został wytypowany przez ZMP na Zlot Młodzieży w Berlinie.
Zamierzał wykorzystać ten wyjazd do ucieczki na Zachód, a o swoich planach nieostrożnie rozmawiał z kolegami. Niestety wiadomość ta dotarła do Urzędu Bezpieczeństwa w konsekwencji czego został wciągnięty do operacji „Cezary”. Celem operacji kontrolowanej przez funkcjonariuszy MBP miało być nakłanianie do popełniania przestępstw i tworzenie fałszywych dowodów, przeciwko osobom działającym w ich mniemaniu w niepodległościowej organizacji. W ramach działalności w WiN, Sosnowski został wysłany na Zachód na kurs radiotelegraficzny. Wówczas myślał, że pracuje dla prawdziwej organizacji, jednakże w tym czasie V Komenda WiN była mistyfikacją bezpieki. Po ukończeniu szkolenia został przerzucony do Polski na spadochronie. Został aresztowany jeszcze przed zakończeniem operacji, 6 grudnia 1952 roku. Zorganizowano proces pokazowy i Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na śmierć. Wyrok wykonano w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie 15 maja 1953r. Szczątki Dionizego Sosnowskiego odnaleziono 14 maja 2013r. w kwaterze „Ł” cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.

PPŁK. ŁUKASZ CIEPLIŃSKI „PŁUG”

ur. 26 XI 1913 r. w Kwilczu. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszcza do Korpusu Kadetów w Rawiczu. W latach 1934-1936 jest słuchaczem Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. W 1939 r. walczy w bitwie nad Bzurą i w Puszczy Kampinoskiej podczas przebijania się do oblężonej Warszawy. Pod Witkowicami niszczy sześć niemieckich czołgów i dwa wozy dowódcze za co otrzymuje Virtutti Militari. Po klęsce Polski przedostaje się do Budapesztu. Wraca do Polski w styczniu 1940, po drodze jest jednak aresztowany i osadzony przez Ukraińców w Sanoku skąd ucieka w maju. Na Rzeszowszczyźnie włącza się do konspiracji i zostaje komendantem Podokręgu Rzeszowskiego Organizacji Orła Białego. Po scaleniu z ZWZ zostaje komendantem Obwodu Rzeszów. Doprowadza do doskonałego zorganizowania struktur wywiadu i kontrwywiadu, które zlikwidowały łącznie ok. 300 konfidentów Gestapo i kolaborantów. Sukcesem jego podwładnych było przechwycenie części pocisków V-1 i V-2 wiosną 1944 oraz wykrycie tajnej kwatery Adolfa Hitlera w tunelu kolejowym pod wsią Wiśniowa. Ciepliński przyczynia się do uruchomienia na Rzeszowszczyźnie konspiracyjnej fabryki broni. W ramach akcji „Burza” 39 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich AK 2 VIII 1944 biorą udział w wyzwalaniu Rzeszowa. W połowie sierpnia wobec nakazu radzieckiego komendanta wojskowego o złożeniu broni przez AK pozostaje w konspiracji. W styczniu 1945 przeniesiony do sztabu Okręgu Krakowskiego AK. Tam współorganizuje organizację NIE, zostając w lutym inspektorem rejonowym NIE, szefem sztabu Okręgu najpierw w NIE, a następnie w Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj. Następnie wiąże się ze Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość. We wrześniu 1945 został prezesem Okręgu Krakowskiego WiN, a w grudniu tego roku komendantem Obszaru Południowego. W styczniu 1947 tworzy IV Zarząd Główny WiN. Za jego kierownictwa osłabiona organizacja rozwija głównie działalność wywiadowczą i propagandową. Aresztowany przez UB 28 XI 1947. Zamordowany 1 III 1951 w więzieniu na ul. Rakowieckiej w Warszawie. Miejsce pochówku Łukasza Cieplińskiego nie jest znane.

KPT. HIERONIM DEKUTOWSKI „ZAPORA”

ur. 24 IX 1924 r. w Dzikowie k. Tarnobrzega, w wielodzietnej rodzinie rzemieślnika. Harcerz, ochotnik w wojnie 1939 r., internowany na Węgrzech. Następnie w WP we Francji i Wielkiej Brytanii. Cichociemny, skakał do Polski 17 IX 1943 r. Początkowo dowodził kompanią partyzancką 9 pp AK w Inspektoracie Zamość, od stycznia 1944 r. był szefem Kedywu Inspektoratu AK Lublin. Jego oddziały wykonały ponad 50 akcji przeciw Niemcom, w tym, wiele na niemieckie linie komunikacyjne. W styczniu 1945 r., w odpowiedzi na komunistyczny terror, reaktywował partyzancki oddział samoobrony, który rozrósł się do stanu zgrupowania. Jeszcze 1946 r. pod jego rozkazami walczyło około 200 partyzantów WiN. Został aresztowany przez UB we wrześniu 1947 r. podczas nieudanej próby przerzutu na Zachód. Już w celi śmierci podjął próbę ucieczki, w wyniku zdrady zakończonej niepowodzeniem. Został zamordowany 7 III 1949 r. w więzieniu MBP przy ul. Rakowieckiej. Był odznaczony Krzyżem Virtuti Militari.

Szczepan Ścibior

Szczepan Ścibior (ur. 13 grudnia 1903 w Uniejowie, zm. 7 sierpnia 1952 w Warszawie) –pułkownik, pilot Wojska Polskiego. W kampanii wrześniowej 1939 ewakuował się na Wschód, a następnie przeszedł do Rumunii, gdzie internowano go w obozie w Tulczy. Wkrótce wyjechał do Francji, gdzie przydzielono go do dywizjonu szkolnego lotnictwa myśliwskiego jako pilota instruktora. Po kapitulacji Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii. Pod koniec sierpnia 1940 został dowódcą 1. eskadry 305 Dywizjonu Bombowego Ziemi Wielkopolskiej i Lidzkiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W 1941 został zestrzelony nad Belgią, zdołał się uratować, przedostać do Brukseli, gdzie wkrótce został aresztowany przez gestapo. Do końca wojny przebywał w obozie jenieckim. Po wyzwoleniu przez wojska brytyjskie 2 maja 1945 dotarł do Wielkiej Brytanii. W marcu 1946 powrócił do Polski. Objął funkcję dowódcy 7 Samodzielnego Bombardująco-Nurkowego Pułku Lotniczego w Łęczycy, a w sierpniu 1947 został komendantem Oficerskiej Szkoły Lotniczej Wojska Polskiego w Dęblinie.Został aresztowany 9 sierpnia 1951 w Dęblinie, był maltretowany w czasie trwającego osiem miesięcy śledztwa. 13 maja 1952 został na karę śmierci, a następnie stracony 7 sierpnia 1952 w więzieniu mokotowskim. NSW stwierdził 26 kwietnia 1956 jego niewinność i uchylił wyrok z 1952. Dokładne miejsce pochówku nieznane. Jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Roman Groński ps. „Żbik”

ROMAN GROŃSKI ps. „Żbik”, urodzony 28 lutego 1926 w Kraśniku.

Z zawodu ślusarz, uczył się w szkole mechanicznej. Od listopada 1943 r. ukrywał się, aby uniknąć wywiezienia na roboty przymusowe do Niemiec.
W marcu 1944 nawiązał kontakt z Hieronimem Dekutowskim „Zaporą” i wstąpił do jego oddziału AK. Przyjął pseudonim „Żbik” i otrzymał przydział do patrolu Januarego Rusena (ps. „Kordian”). Uczestniczył w pięciu akcjach bojowych na transporty niemieckie. Po wkroczeniu wojsk sowieckich na teren Lubelszczyzny, zgodnie z rozkazem Zapory” wrócił do domu rodzinnego w Kraśniku. Kilka miesięcy później, ponownie w szeregach oddziału, przeszedł cały szlak bojowy do lata 1945 r.
Jako członek Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” uczestniczył w wielu akcjach bojowych przeciw komunistycznemu aparatowi bezpieczeństwa, m.in. wspólnie ze Zbigniewem Sochackim odbił ze szpitala pilnowanego przez milicjantów rannego żołnierza oddziału „Opala” – Henryka Pałkę. W 1946 r. był dowódcą grupy likwidacyjnej o kryptonimie „3/IV”. W styczniu 1947 „Zapora” mianował go dowódcą jednego z pododdziałów.
Wiosną 1947 r. nie ujawnił się w czasie tzw. amnestii dla podziemia niepodległościowego i wraz z grupą „Zaporowskich” żołnierzy zagrożonych aresztowaniem podjął próbę ucieczki na Zachód. Jednak w wyniku prowokacji zorganizowanej przez UB wszyscy zostali podstępnie aresztowani w punkcie kontaktowym w Nysie. Zatrzymany Groński trafił do centralnego więzienia MBP w Warszawie na Mokotowie, gdzie przeszedł okrutne śledztwo.
Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 15 listopada 1948 r. Porucznik Roman Groński został skazany na karę śmierci.
Stracony 7 marca 1949 r. razem z towarzyszami walki
w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.

Szczątki Romana Grońskiego odnaleziono latem 2012 r. w kwaterze „Ł” Cmentarza Wojskowego na Powązkach.
28 lutego 2014 r., podczas uroczystości w Belwederze z udziałem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że udało się ustalić tożsamość Romana Grońskiego.

Czesław Gałązka

Czesław Gałązka ps. Bystry (1924r. – 1949r.). Działacz Związku Walki Zbrojnej, Organizacji Podziemnej Stronnictwa Narodowego, Narodowych Sił Zbrojnych, oraz więzień obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen. Walczył o wolność Polski zarówno w czasie II Wojny Światowej, jak po niej. Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie został skazany na karę śmierci i stracony 14 maja 1949 r. w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Jego szczątki zostały odnalezione w 2012 r. na terenie kwatery „Ł” Cmentarza Powązkowskiego w Warszawie.